Vernacular Names
Assamese
Amlakhu, Amlakhi, Amlaku
Bengali
Amla
English
Emblic Myrobalan
Gujarati
Ambala, Amala
Hindi
Amla, Aonla
Kannada
Nellikayi
Marathi
Anvala, Avalkathi
Oriya
Anala, Ainla
Punjabi
Aula, Amla
Sanskrit
Āmalaka, Amr̥taphala, Dhātrīphala
Tamil
Nellikkai, Nelli
Telugu
Usirika
Urdu
Amla, Amlaj
Relational Concept Map
Click a category such as Gana to open its related data. Click it again to collapse the data.
🌱 Plant Information
Etymology
| Sanskrit Synonym | Sanskrit (Diacritical) | Reference | Etymology (Sanskrit) | English Meaning |
|---|---|---|---|---|
| आमलकी | Āmalakī | आमलते धारयति शरीरम्, ‘मल धारणे’; अथवा अमला एव आमलकी, दोषशमनत्वातः अथवा अम्लत्वैवशेष्यात्, यथोक्तं प्रियनिघण्टौ- | ||
| अमला | Amalā | न मलं तिष्ठत्यनया । | ||
| अमृतफलम् | Amṛtaphalam | अमृतवद् रसायनं फलमस्याः । | ||
| अमृता | Amṛtā | अमृतवद् गुणकारिणी, रसायनत्वात्, न म्रियन्ते जना अकाले यस्या सेवनेनेत्यर्थः । | ||
| कोरङ्गका | Koraṅgakā | कोरङ्गदेशे भवा । | ||
| कोलम् | Kolam | कोलपरिमाणं फलमस्य । | ||
| जातीफलरसम् | Jātīphalarasam | जाती प्रशस्तः फलरसोऽस्य । | ||
| तिष्यफला | Tiṣyaphalā | तिष्ये पौषमासे फलं जायतेऽस्याः तिष्यं माङ्गल्यं फलमस्या इति रामाश्रमी । | ||
| धात्री | Dhātrī | धात्रीव देहस्य धारणपोषणकरी; स्तन्यमिव फलरसो पीयतेऽस्याः, ‘धेट् पाने’ । | ||
| वयःस्था | Vayaḥsthā | वयस्तरुणं स्थापयतीति, वयःस्थापनीत्यर्थः। | ||
| वयस्या | Vayasyā | वयसे आयुषे हिता, आयुष्येत्यर्थः । | ||
| वृत्तफला | Vṛttaphalā | वृत्तं फलमस्याः । | ||
| वृष्या | Vṛṣyā | शुक्रवर्धनी । | ||
| शिवम् | Śivam | कल्याणकारि । | ||
| शीतफलम् | Śītaphalam | शीतवीर्यं फलम् । | ||
| षड्रसा | Ṣaḍrasā | षड्रसाः सन्त्यस्याम् । |
Classifications
| Name | उपयोगी हिस्सा(हिन्दी) | Part Used(Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Fruit | फल | Phala |
| Name | गण(हिन्दी) | Gana(Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| त्रिफला | Triphalā | Triphala | ||
| परूषकादिगण | Parūṣakādigaṇa | Parushakadigana |
| Name | महाकषाय (हिन्दी) | Mahakashaya(Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Vayahsthapana Mahakashaya | वयःस्थापन महाकषाय | Vayaḥsthāpana mahākaṣāya | ||
| Virechanopaga Mahakashaya | विरेचनोपग महाकषाय | Virecanopaga mahākaṣāya |
| Name | वर्ग(हिन्दी) | Varga(Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Amradivarga | आम्रादिवर्ग | Āmrādivarga | ||
| Guduchyadivarga | गुडूच्यादिवर्ग | Guduchyadivarga | ||
| Guduchyadivarga | गुडूच्यादिवर्ग | Guduchyadivarga | ||
| Oshadhivarga | ओषधिवर्ग | Oṣadhivarga |
Properties
| Name | रस (हिन्दी) | Rasa (Diacritical) | Title (Ref. Book) | Author (Ref. Book) | Publisher (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Amla | अम्ल | Amla | ||||
| Kashaya/Tuvara | कषाय/तुवर | Kaṣāya/Tuvara | ||||
| Madhura/Svadu | मधुर/स्वादु | Madhura/Svādu | ||||
| Tikta | तिक्त | Tikta | ||||
| Katu/Ushana | कटु/उषण | Kaṭu/Uṣaṇa |
| Name | गुण(हिन्दी) | Guna(Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Ruksha | रुक्ष | Rukṣa |
| Name | विर्य (हिन्दी) | Virya (Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Shita Virya | शीत वीर्य | Śīta vīrya |
| Name | विपाक (हिन्दी) | Vipaka(Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Madhura vipaka | Madhura vipāka | मधुर विपाक |
| Name | कर्म (हिन्दी) | Karma (Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Anulomana | अनुलोमन | anulomana | ||
| Dipana | दीपन | dīpana | ||
| Hridya/ Hridayam (Saumanasyakara) | हृद्य/ हृदयं (सौमनस्यकर) | hṛdya/ hṛdayaṃ (saumanasyakara) | ||
| Jvarahara | ज्वरहर | jvarahara | ||
| Keshya/ Keshavardhaka | केष्य/ केशवर्धक | keṣya/ keśavardhaka | ||
| Kushthaghna/ Kushthahara | कुष्ठघ्न/ कुष्ठहर | kuṣṭhaghna/ kuṣṭhahara | ||
| Medhya/ Medhakara/ Medhavardhaka | मेध्य/ मेधाकर/ मेधावर्धक | medhya/ medhākara/ medhāvardhaka | ||
| Mutrajanana/ Mutrala/ Mutravirechaniya | मुत्रजनन/ मूत्रल/ मुत्रविरेचनीय | mutrajanana/ mūtrala/ mutravirecanīya | ||
| Pramehaghna | प्रमेहघ्न | pramehaghna | ||
| Shonitasthapana | शोणितस्थापन | śoṇitasthāpana | ||
| Tridoshahara/ Tridoshaghna | त्रिदोषहर/ त्रिदोषघ्न | tridoṣahara/ tridoṣaghna | ||
| Vrishya | वृष्य | vṛṣya | ||
| Rasayana | रसायन | rasāyana | ||
| Chakshushya | चक्षुष्य | cakṣuṣya |
| Name | दोषकर्म (हिन्दी) | Doshakarma (Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Tridoshahara/ Tridoshashamana | त्रिदोषहर/ त्रिदोषशमन | Tridoṣahara/ Tridoṣaśamana |
Usage
| Name | Dosage(Form) | Dosage(Reference) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Triphala Churna | Churna | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 7:15 | ||
| Dhatryadi Ghrita | Ghrita | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 6:21 | ||
| Dhatri Lauha | Lauha | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 21:2 | ||
| Dhatakyadi Churna | Churna | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part III, 6:21 | ||
| Chyavanaprasha | Avaleha/Leha/Paka | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 3:11 | ||
| Brihacchagaladya Ghrita | Ghrita | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part II, 6:3 | ||
| Amalakyadi Churna | Churna | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 7:3 |
| Name | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|
| Kāsa | ||
| Agnimāndya | ||
| amlapittam | ||
| Arśa | ||
| aruciḥ | ||
| daurbalyam | ||
| hṛdrogaḥ | ||
| pramehaḥ | ||
| raktapittam | ||
| Śotha | ||
| Svasa | ||
| vibandha |
Dose
| Name | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|
| Svarasa/ Juice-10-20ml | ||
| Powder/ Curna- 3-6gm | ||
| Powder/ Curna- 3-6gm | ||
| Svarasa/ Juice-10-20ml |
Pharmacopoeial Status
| Name | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|
| The Ayurvedic Pharmacopoeia of india, Part-I, Vol.-I, Pg. No. 05 (Dried fruit) | ||
| The Ayurvedic Pharmacopoeia of india, Part-I, Vol.-I, Pg. No.04 (Fresh fruit) |
Classical Verses Related to Therapeutic Indications
| Vyadhi / Diseases | Context / Formulation | Shloka / Verse | Reference |
|---|---|---|---|
| ज्वर | रसमामलकानां वा घृतभृष्टं ज्वरापहम्॥ | (च. चि. ३. २३०) | |
| ज्वर | अस्वेदनिद्रस्तृष्णार्त: पिबेत् पेया सशर्कराम्। नागरामलकै: सिद्दं घृतभृष्टां ज्वरापहाम्॥ | (च. चि. ३. १८७) | |
| दीपनार्थ | अंगारपाकपचितानि फलानि धाञ्या: आज्येन जीरलवणेन विमिश्रितानि। बाह्राकधूमपरिथूपितसौरभाणि संधुक्षयन्ति जठरानलमुदतानि॥ | (क्षे. कु. ८. ६४; ११, २७) | |
| अर्श | फलारिष्ट | (च. चि.१४, १४८-५२) | |
| अर्श | कनकारिष्ट | (च. चि. १४. १४८- ६८) | |
| अर्श | काश्मार्यामलकानां………….. दग्ध: सरेण सिद्दान दघाद रक्ते प्रव्रुत्तेऽति॥ | (च. चि. १४. २०२) | |
| अर्श | एष एव… आमलकगुडुचीषु तक्रकल्प:॥ | (सु. चि. ६. १३) | |
| क्रिमिरोग | क्षौद्रेण लीढवाऽनुपिबेद् रसमामलकोद्भवम्॥ अक्षाभयारसं वापि | (सु. उ. ५४, ३१) | |
| पाण्डुरोग | धात्रीफलानां रसमिक्षुजञ्च मन्थं पिबेत क्षौद्रयुतं हिताशी । | (सु. उ. ४४. १८) | |
| पाण्डुरोग | धात्रीफलं वा मधुनाऽवलिह्यात्॥ | ( सु. उ. ४४. २७) | |
| कामला | धात्र्यवलेह: | (च. चि. १६- १००-१०१) | |
| धात्र्यरिष्ट | (च. चि. १६, १११-१३) | ||
| ………. पानाहारे प्रशस्यते॥….कामलार्तानां मृद्वीकामलकीरस:॥ | (च. चि. १६. ११४) | ||
| रक्तपित्त | …………………..आमलकानि वा। विरेचनं प्रयुञ्जीत प्रभूतमधुशर्करम्॥ रस: प्रशस्यते तेषां रक्तपित्त विशेषत:॥ | (च. चि. ४. ५७-५८) | |
| रक्तपित्त | नासाप्रवृत्तरुधिरं घृतभृष्टं श्र्लक्ष्णपिष्टमामलकम्॥ सेतुरिव तोयवेगं रुणद्दि मूर्घ्नि प्रलेपेन॥ | (वृ. मा. ९. ३०; शा. सं ३. ११. ६१) | |
| स्वरभेद | अभिलषति विजेतु य: स्वरस्य प्रणाशं स पिबतु सह दुग्धेनामलक्या: फलं वा। | (रा. मा. १०.३) | |
| स्वरभेद | पिप्पलीमधुयुक्तो वा रसो धात्रीकपित्थयो:॥ | (च. चि. १७. १३५) | |
| कास | चूर्ण पिबेदामलकस्य वापि क्षीरेण पक्वं सघृतं हिताशी। | (सु. उ. ५२. ३६; अ. ह चि. ३. ७८) | |
| मूर्च्छा | हरीतकीक्वाथश्रृतं घृतं वा धात्रीफलानां स्वरसै: कृतं वा॥ | (सु. उ. ४६. १९) | |
| मूर्च्छा | स्विन्नमामलकम् पिष्ट्वा द्राक्षया सह संसृजेत्॥ विश्वभेषजासंयुक्तं मधुना सह लेहयेत्॥ तेनास्य शाम्यते मूर्च्छा श्वास: कासस्तथैव च। | (बं. से.मूर्च्छा, ३५; भा. प्र. चि. १. ५६२) | |
| ह्रद्रोग | प्राशं तथागस्त्यमश्र्चापि लेहं रसायनं ब्राह्रामथामलक्या:॥ | (च. चि. २६; ९९) | |
| छर्दि | धात्रीरसेन शीतं वा पिबेन मुदगदलाम्बु वा॥(अ. सं. चि. ८. १५) पिष्ट्वा धात्रीफलं द्राक्षां शर्कराञ्च पलोन्मिताम्। दत्वा मधुपलञ्चैव कुडवं सलिलस्य च। वाससा गालितं पीतं हन्ति छर्दि त्रिदोषजाम्। | (ब. से. छर्दि. ३७; भा. प्र. चि.२७. २०) | |
| तृष्णा | गण्डूषमम्लैर्विरसे च वक्त्रे कुर्याच्छुभैरामलकस्य चूर्णै:। | (सु. उ. ४८. १७) | |
| दाह | इक्षुदकैरामलकीरजांसि त्रिसप्तधा साधु विभावितानि। प्रातर्निपानि सितापयोभिर्महान्तमन्तर्दवथु हरन्ति॥ | (सि. भे. ४. ४४३) | |
| अम्लपित्त | धात्रीशतावीक्षौद्रं तुल्यं शर्करया समम॥ लिहेदत्रानुपानेन पयसाऽथ घृतेन च॥ अम्लपित्तं निहन्त्याशु वलीपलितनाशनम्। चक्षुष्यमायुष्यतमं चतु: सममुदाहतम्॥ | (बं. से अम्लपित्त ४९ ; भा. प्र १० १९) | |
| उदावर्त्त (मूत्रज) | धात्रीफलानां स्वरसं सजलं वा पिबेत त्र्यहम्॥ | (सु. उ. ५५. २२) | |
| शूल | प्रलिह्यात पित्तशूलघ्नं धात्रूर्ण समाक्षिक॥ | (वृ. मा. २६. २५) | |
| शूल | धात्र्या रसं विदायां वा त्रायन्तीगोस्तनाम्बुना। पिबेत् सशर्कर. सघ: पित्तशूलनिषूदनम्। धात्रीफलभवं चूर्णमयशूर्णसमायुतम्। यष्टीचूर्णेन वा चुके लिहयात क्षीद्रेण तद्गदे॥ | (बं. स. परिणामशूल, ९५ भा. प्र. चि. ३०. ७८) | |
| कुष्ठ | य: प्रातरामलकनिम्बदलानि लढि चूर्णीकृतान्यनुदिनं प्रविमुक्ततन्द्र:। शीर्णाघ्रिपाणिरवगाढतोऽपि कुष्ठरोगेण कैरपि दिनै: प्रविमुच्यतेऽसौ॥ | (रा. मा. ८. १) | |
| कुष्ठ | धात्रीखदिरयो: क्वाथं पीत्वाऽवल्गुजसंयुतम्॥ शंखेन्दुधवलं श्र्वित्रं तूर्ण हन्ति न संशय:॥ | (वृ. मा. ५१. ३४) | |
| वातरक्त | आमलकहरिद्राकषायं मधुमधुरं पाययेत्॥ | (सु. चि. ४. १०) | |
| वातरक्त | सर्वेषु च पुराणघृतमामलकरस्विपक्वं वा पानार्थे॥ | (सु. चि. ५. १२) | |
| विसर्प | रसमामलकानां वा घृतमिश्रं प्रदापयेत्॥ स एव गुरुकोष्ठाय त्रिवृच्चूर्णयुतो हित:॥ | (च. चि. २१. ६७. वृ. मा. ५४ ३) | |
| जालकगर्दभ | धात्रीप्रयोगान् शिशिरान् प्रदेहान् कुर्यात सदा जालकगर्दभस्य। | (च. चि. १२. १०० अ ह्र उ. ३२ ६) | |
| जालकगर्दभ | जालकगर्दभे धात्रीफलान्युपयुञ्जीत। | (अं. सं उ. ३७.८) | |
| मसूरिका | धात्रीफलं सम्धुकं क्वथितं मधुसंयुतम्॥ मुखे कण्ठे व्रणे जाते गण्डूषार्थ प्रशस्यते। | (भा. प्र. चि. ६०. ५०) | |
| व्यड्ग | तेनैव (अजाक्षीरेणैव) बालामलकं गोमूत्रेण सप्ताहं स्थितम्॥ | (अ. सं उ. ३७. २४) | |
| पलित | लोहमलामलकल्कै: सजपापुष्पै: नर: सदास्नायी। पलितानीह न पश्यति गंगास्नायीव नरकाणि॥ | (वृ. मा. ५७ ९१) | |
| प्रमेह | मेहेषु धात्रीनिशे॥ | (अ. ह्र. उ. ४० ४८) | |
| प्रमेह | स्निग्धं वान्तं विरिक्तञ्च निरुढं पाययेत् रसम्॥ धात्र्या: सर्वप्रमेहेषु निशाक्षीद्रसमन्वितम्॥ | (वृ. मा. ३५. १६; सु. चि. ११. ८) | |
| मूत्राधाते | अथवा क्षौद्रसंयुतम् । प्रपीडयामलकानां तु रसं कुडवसम्मितम्॥ पीत्वाऽगदौ भवेञ्जतुर्मूत्रदोषरुजातुर:॥ | (सु. उ. ५८. ३९. ४०) | |
| मूत्राधाते | धात्रीफलरसेनैवं सूक्ष्मैलां वा पिबेन्नर:। | (सु. उ. ५८. ४९) | |
| मूत्राधाते | गुडेनामलकं वृष्यं श्रमघ्नं तर्पण प्रियम। पित्तासुग्दाहशूलघ्नं मूत्रकृच्छ्रनिवारणाम्। | (वृ. मा. ३२. ८) | |
| मूत्राधाते | धात्रीरसं चेक्षुरसं पिबेद् वा कृच्छ्रे सरक्ते मधुना विमिश्रम्॥ | (भा. प्र. चि. ३५. ३२) | |
| नेत्ररोग | वृक्षस्थिताद विगलितो नखभेदनेन धात्रीफलाद् विदलितात् परिपूर्णरुपात्। रोगान रसो हरति लोचनयो: प्रभूतान् दोषै: कृतान पवनपित्तकफै: प्रदुष्टै:॥ | (रा. मा. ३. १०) | |
| नेत्ररोग | धात्रीरसाञ्जनक्षौद्रसर्पिर्भिस्तु रसक्रिया। पित्तानिलाक्षिरोगघ्नी तैमिर्यपटलापहा॥ | (च. च. २६. २६०. वृमा. ६१. १७२) | |
| नेत्ररोग | पत्रं फलं चामलकस्य पक्त्वा क्रियां विदध्यादथवाऽञ्जनार्थे। | (सु. उ. १२. ४१) | |
| नेत्ररोग | धात्रीफलनिर्यास: नवट्टक्कोपं निहन्ति पूरणत:। | (बं. से. नेत्ररोग ३४) | |
| व्याधिप्रतिषेध | भिल्लोटककषायेण तथैवामलकस्य वा। प्रक्षालयेन मुखं नेत्रे स्वस्थ: शीतोदकेन वा। नीलिका मुखशोषञ्च पिडकां व्यड्मेव च। रक्तपित्तकृताअ रोगान सघ एव विनाशयेत्॥ | (सु. चि. २४. १५. १६) | |
| मेघावर्धनार्थ | तिलधात्रीफलचूर्ण समधुघृतं प्रगे लीढम्। जनयेन मासेन मतिं महती हन्याज्जराश्र्च पराम्॥ | (वै. म. २०. ५. १५) | |
| रसायन | आमलकरसायनम् | (च. चि. १. २. ८. च. चि. १. १ ५८-१४; १ २ ४-१०; १ ३ ९-१३) | |
| रसायन | मध्वामलकचूर्णानि सुवर्णमिति च त्रयम्॥ प्राश्यारिष्टगृहीतोऽपि मुच्यते प्राणसंशयात्॥ | (सु. चि. २८ २०) | |
| रसायन | वयस: स्थापने धात्री। | (अ. ह्र. उ. ४० ५६) | |
| रसायन | धात्रीरसक्षौद्रसिताघृतानि हिताशनानां लिहतां नराणाम्। प्रणाशमायान्ति जराविकारा ग्रन्था विशाला इव दुर्गृहीता:॥ | (अ. ह्र. उ. ३१. १४९) | |
| रसायन | धात्रीकृमघ्नासनसारचूर्ण सतैलसर्पिर्मघुलोहरेणु॥ निषेवमाणस्य भवेन्नरस्य तारुण्यलावण्यमविप्रणष्टम्॥ | (अ. ह्र. उ. ३९. १५०) | |
| रसायन | धात्रीतिलान् भृंगरजोविमिश्रान् ये भक्षयेयुर्मनुजा: क्रमेण। ते कृष्णकेशा: विमलेन्द्रियाश्र्च निर्व्याधयोऽप्यामरणाद् भवेयु:॥ | (वृ. मा. ६९. ११) | |
| रसायन | आमलकीरसायन | (वृ. मा. ६९. १९) | |
| वाजीकरण | एवमालकं चूर्ण स्वरसेनैन भावितम्। शर्करामधुसर्पिर्भियुक्तं लौढवा पय: पिबेत्॥ एतेनाशीतिवर्षोऽपि युवेव परिहष्यति॥ | (सु. चि. २६. २४: वृ. मा. ७० ८-९) | |
| प्रदर | जलेनामलकीबीजकल्कं वा ससितमधूम। मधूनामलकाच्चूर्ण रसं वा लेहयेच्च ताम्॥ | (च. चि. ३०. ११७) | |
| प्रदर | जलेनामलकीबीजंकल्कं समधुशर्करम्॥ पिबेद दिनत्रयेणेव श्वेतप्रदनाशनम्॥ | (भा. प्र. चि. ६९. १०) | |
| प्रदर | धात्र्यस्थि तण्डुलजलै: पीतं हन्यादसृग्दरम्॥ पीता शीताम्बुना पिष्टा धात्री वोदुम्बराम्बुना॥ | (वै. म. २.९) | |
| प्रदर | सुपक्वं कदलीफलं धात्रीफलरसं मधु। शर्करासहितं पेयं सोमधारणमुत्तमम॥ | (ग. नि. ६. १. ६९) | |
| योनिदाह | धात्रीरसं सितायुक्तं योनिदाहे पिबेत सदा॥ | (भ्र. प्र. चि. ७०. ४१) | |
| शिशूनां विच्छिरोग | आमलक्या: पलान्यष्टी गोमूत्रे सप्त भावयेत्॥ भावयित्वातपे पश्र्चाद विच्छिर्लिप्त: प्रशाम्यति॥ | (बं से. बालरोग. ९२२) | |
| शीतपित्त | पिप्पलीवर्धमानं वा लशुनं वा प्रयोजयेत्॥ सितां मधुसंयुक्तां गुडमामलकै: सह॥ | (वृ. मा. ५२. ३) | |
| शीतपित्त | निम्बस्य पत्राण सदा घृतेन धात्रीविमिश्राण्यथवोपयुञ्जयात्। विस्फोटकोठक्शतशीतपित्तकण्ड्वस्रपित्तं रकसाञ्च जह्यात॥ | (वृ. मा ५२. ८) |
Classical Verse From Nighantu
| Source | Varga | Verse |
|---|---|---|
| कैयदेवनिघण्टु | ओषधिवर्ग | जातीफलरसा सीधुरसा सीधुफला तथा | वयःस्था चामृतफला तिष्या तिष्यफलाऽमृता ||२३५|| धात्री वृष्या वृष्यफला दिव्या राधामृतोद्भवा | धात्रीफलं शीतफलं निष्कं(तिष्यं) रसफलं मतम् ||२३६|| श्रीफलञ्चामृतफलं कोलकामलकं शिवम् | शृङ्गी धात्री चामलकी शुक्तिः शुष्कामलक्यपि ||२३७|| तद्वद् धात्री स्वेदमेदोहराम्ला शुक्रला हिमा | भग्न सन्धानकृत् केश्या पिपासाकफपित्तहृत् ||२३८|| तन्मज्जा तुवरः स्वादुस्तृट्छर्द्यनिलपित्तहा | हन्ति वातं तदम्लत्वात् पित्तं माधुर्यशैत्यतः ||२३९|| कफं रूक्षकषायत्वात् फलेभ्योऽभ्यधिकं मतम् | चक्षुष्यं सर्वदोषघ्नं वृष्यमामलकीफलम् ||२४०|| |
| धन्वन्तरिनिघण्टु | गुडूच्यादिवर्ग | वयस्थाऽऽमलकं वृष्यं जातीफलरसं शिवम् | धात्रीफलं श्रीफलं च तथाऽमृतफलं स्मृतम् ||२४३|| कषायं कटुतिक्तोष्णं स्वादु चाऽऽमलकं हिमम् | सरं त्रिदोषहृद्वृष्यं ज्वरघ्नं च रसायनम् ||२४४|| हन्ति वातं तदम्लत्वात्पित्तं माधुर्यशैत्यतः | कफं रूक्षकषायत्वात्फलं धात्र्यास्त्रिदोषजित् ||२४५|| |
| भावप्रकाशनिघण्टु | हरीतक्यादिवर्ग | त्रिष्वामलकमाख्यातं धात्री तिष्यफलाऽमृता | हरीतकीसमं धात्रीफलं किन्तु विशेषतः | रक्तपित्तप्रमेहघ्नं परं वृष्यं रसायनम् ||३६|| हन्ति वातं तदम्लत्वात्पित्तं माधुर्यशैत्यतः | कफं रूक्षकषायत्वात्फलं धात्र्यास्त्रिदोषजित् ||३७|| यस्य यस्य फलस्येह वीर्यं भवति यादृशम् | तस्य तस्यैव वीर्येण मज्जानमपि निर्दिशेत् ||३८|| |
| मदनपालनिघण्टु | अभयादिवर्ग | धात्रीफलाऽमृतफलाऽऽमलकं श्रीफलं शिवम् | तद्वद्धात्रीफलं वृष्यं विशेषाद्रक्तपित्तजित् ||२६|| अम्लत्वात्पवनं हन्ति पित्तं माधुर्यशैत्यतः | कफं रूक्षकषायत्वात्तस्मात्किमधिकं फलम् ||२७|| |
| राजनिघण्टु | आम्रादिवर्ग | आमलकी वयस्था च श्रीफला धात्रिका तथा | अमृता च शिवा शान्ता शीताऽमृतफला तथा ||१५६|| जातीफला च धात्रेयी ज्ञेया धात्रीफला तथा | वृष्या वृत्तफला चैव रोचनी च चतुर्दश ||१५७|| आमलकं कषायाम्लं मधुरं शिशिरं लघु | दाहपित्तवमीमेहशोफघ्नं च रसायनम् ||१५८|| कटु मधुरकषायं किञ्चिदम्लं कफघ्नं रुचिकरमतिशीतं हन्ति पित्तास्रतापम् | श्रमवमनविबन्धाध्मानविष्टम्भदोषप्रशमनममृताभं चामलक्याः फलं स्यात् ||१५९|| |
| सोढलनिघण्टु | गुडूच्यादिवर्ग | धात्रीफले श्रीफलं च तथामृतफलं शिवम् ||२३३|| वयःस्थामलकं वृष्यं जातीफलरसं तथा | अमृतामण्डकं शीतफलं वर्षफलं स्मृतम् ||२३४|| |