Plant Information Dashboard

Ricinus communis - Eraṇḍa

IIIF Manifest (JSON)
Plant QR Code
Scan to view this plant on mobile.
Download QR Code
Scientific Profile
Scientific Name Ricinus communis Linn.
Family Name Euphorbiaceae
Substance Origin Plant | Audbhida/udbhija
Vernacular Names
Assamese

Erri

Bengali

Bherenda

English

Castor Oil Plant

Gujarati

Erando

Hindi

Erand, Rendee, Andu

Kannada

Harlu

Marathi

Erand, Erandee

Oriya

Bheranda

Punjabi

Erand

Sanskrit

Gandharva-Hasta, Panchāṅgul, Vātāri, Vardhamana, Deerghadanda, Urubuka, Rubuka, Uttanapatraka, Vyadambaka, Shuklairanda, Amanda, Chitra

Tamil

Amanakku

Telugu

Amudanu, Amudmuchetu

Urdu

Erand

Relational Concept Map

Click a category such as Gana to open its related data. Click it again to collapse the data.

🌱 Plant Information

Etymology


Sanskrit Synonym Sanskrit (Diacritical) Reference Etymology (Sanskrit) English Meaning
एरण्डःEraṇḍaḥआ समन्तादीरयति क्षिपति अपसारयति वायुमिति एरम् एरमण्डं बीजमस्य ‘ईर क्षेपे’ ।
आमण्डःĀmaṇḍaḥआ समन्तान्मण्डयति भूषयति पुष्पैरिति ।
उत्तानपत्रकःUttānapatrakaḥउत्तानं पत्रमस्य ।
गन्धर्वहस्तःGandharvahastaḥगन्धर्वस्य हस्त इव पत्रमस्य ।
चित्रबीजःCitrabījaḥचित्रितं बीजमस्य ।
दीर्घदण्डःDīrghadaṇḍaḥदीर्घं दण्डं पत्रवृन्तमस्य ।
पञ्चाङ्गुलःPañcāṅgulaḥपञ्चाङ्गुलिवद् विभक्तं पत्रमस्य ।
वर्धमानःVardhamānaḥआशु वर्धते ।
वातारिःVātāriḥवातविकाराणामरिः शत्रुर्नाशक इत्यर्थः ।
व्यडम्बकःVyaḍambakaḥविडम्बयति नटमङ्गभङ्गैर्वायुवेगेन संचालितः ।
व्याघ्रपुच्छःVyāghrapucchaḥव्याघ्रस्य पुच्छ इव पुष्पदण्डोऽस्य ।
शूलशत्रुःŚūlaśatruḥशूलनाशकः ।
स्नेहप्रदःSnehapradaḥस्नेहं तैलं ददातीति ।
हस्तिपर्णकःHastiparṇakaḥबृहत् पत्रमस्य ।

Classifications


Name उपयोगी हिस्सा(हिन्दी) Part Used(Diacritical) Title (Ref. Book) Reference Remarks
Leafपत्रPatra
RootमूलMūla
SeedबीजBīja

Name गण(हिन्दी) Gana(Diacritical) Title (Ref. Book) Reference Remarks
विदारिगन्धादिगणVidārigandhādigaṇaVidarigandhadigana

Name महाकषाय (हिन्दी) Mahakashaya(Diacritical) Title (Ref. Book) Reference Remarks
Angamardaprashamana Mahakashayaअङ्गमर्दप्रशमन महाकषायAṅgamardapraśamana mahākaṣāya
Bhedaniya Mahakashayaभेदनीय महाकषायBhedanīya mahākaṣāya
Svedopaga Mahakashayaस्वेदोपग महाकषायSvedopaga mahākaṣāya

Name वर्ग(हिन्दी) Varga(Diacritical) Title (Ref. Book) Reference Remarks
Abhayadivargaअभयादिवर्गAbhayādivarga
Guduchyadivargaगुडूच्यादिवर्गGuḍūcyādivarga
Guduchyadivargaगुडूच्यादिवर्गGuduchyadivarga
Oshadhivargaओषधिवर्गOṣadhivarga

Name स्कंध(हिन्दी) skandha(Diacritical) Title (Ref. Book) Reference Remarks
Madhuraskandhaमधुरस्कन्धMadhuraskandha

Properties


Name रस (हिन्दी) Rasa (Diacritical) Title (Ref. Book) Author (Ref. Book) Publisher (Ref. Book) Reference Remarks
Madhura/Svaduमधुर/स्वादुMadhura/Svādu
Katu/Ushana कटु/उषण Kaṭu/Uṣaṇa
Kashaya/Tuvara कषाय/तुवर Kaṣāya/Tuvara

Name गुण(हिन्दी) Guna(Diacritical) Title (Ref. Book) Reference Remarks
Snigdhaस्निग्धSnigdha
Tikshnaतीक्ष्णTīkṣṇa
Sukshmaसुक्ष्मSukṣma

Name विर्य (हिन्दी) Virya (Diacritical) Title (Ref. Book) Reference Remarks
Ushna Virya उष्ण वीर्य Uṣṇa vīrya

Name विपाक (हिन्दी) Vipaka(Diacritical) Title (Ref. Book) Reference Remarks
Madhura vipaka Madhura vipākaमधुर विपाक

Name कर्म (हिन्दी) Karma (Diacritical) Title (Ref. Book) Reference Remarks
Amadoshahara/ Amanashana/ Amapachana/ Amadoshanashakaआमदोषहर/ आमनाशन/ आमपाचन/ आमदोषनाशकāmadoṣahara/ āmanāśana/ āmapācana/ āmadoṣanāśaka
Angamardaprashamanaअङ्गमर्दप्रशमनaṅgamardapraśamana
Balyaबल्यbalya
Dipanaदीपनdīpana
Garbhashayavishodhanaगर्भाशयविशोधनgarbhāśayaviśodhana
Hridya/ Hridayam (Saumanasyakara)हृद्य/ हृदयं (सौमनस्यकर)hṛdya/ hṛdayaṃ (saumanasyakara)
Kushthaghna/ Kushthaharaकुष्ठघ्न/ कुष्ठहरkuṣṭhaghna/ kuṣṭhahara
Malamutravishodhaniमलमूत्रविशोधनिmalamūtraviśodhani
Medhya/ Medhakara/ Medhavardhakaमेध्य/ मेधाकर/ मेधावर्धकmedhya/ medhākara/ medhāvardhaka
Shothahara/ Shophaghna/ Shothaghna/ Shvayathuharaशोथहर/ शोफघ्न/शोथघ्न/ श्वयथुहरśothahara/ śophaghna/śothaghna/ śvayathuhara
Shukrashodhanaशुक्रशोधनśukraśodhana
Stanyajanana/ Stanyada/ Stanyakaraस्तन्यजनन/ स्तन्यद/ स्तन्यकरstanyajanana/ stanyada/ stanyakara
Svedala/ Svedjananaस्वेदल/ स्वेद्जननsvedala/ svedjanana
Vedanasthapanaवेदनास्थापनvedanāsthāpana
Vishaghna/ Vishanashanaविषघ्न/ विषनाशनviṣaghna/ viṣanāśana
Kaphavatahara/ Vatakaphaghna/ Kaphavatahara/ Kaphavatahrrita/ Kaphavatajita/ Kaphavatanuta/ Kaphavatकफवातहर/ वातकफघ्न/ कफवातहर/ कफवातहृत/ कफवातजित/ कफवातनुत/ कफवातशामकkaphavātahara/ vātakaphaghna/ kaphavātahara/ kapha
Vrishyaवृष्यvṛṣya
Krrimighna/ Krimihara/ Jamtughna/ Jantuhara/ Jamtunashaka/ Jantunashana/ Jivanu Nashakaकृमिघ्न/ क्रिमिहर/ जंतुघ्न/ जन्तुहर/ जंतुनाशक/ जन्तुनाशन/ जीवाणु नाशकkṛmighna/ krimihara/ jaṃtughna/ jantuhara/ jaṃtunā
Pittakara/ Pittala/ Pittaprakopaka/ Pittavardhakaपित्तकर/ पित्तल/ पित्तप्रकोपक/ पित्तवर्धकpittakara/ pittala/ pittaprakopaka/ pittavardhaka
Raktaprakopakaरक्तप्रकोपकraktaprakopaka
Yakrituttejakaयकृतुत्तेजकyakṛtuttejaka

Name दोषकर्म (हिन्दी) Doshakarma (Diacritical) Title (Ref. Book) Reference Remarks
KaphaVatahara/KaphaVatashamana/ KaphaVstasaṃshamanaकफवातहर/ कफवातशमन/ कफवातसंशमनKaphaVātahara/KaphaVātaśamana/ KaphaVātasaṃśamana

Usage


Name Dosage(Form) Dosage(Reference) Title (Ref. Book) Reference Remarks
Brahma RasayanaAvaleha/Leha/PakaAyurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 3:20
Sukumara GhritaGhritaAyurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 6:44
Shadbindu TailaTailaAyurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 8:58
Triphaladi TailaTailaAyurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 8:21

Name Title (Ref. Book) Reference Remarks
āmavātaḥ
gṛdhrasī
hṛdayaśūlaḥ
nadidaurblya
Sandhisotha
vātaraktam

Dose


Name Title (Ref. Book) Reference Remarks
Seed-2-6
Tail- 4-16ml
Kalka/Paste-10-20gm
Kalka/Paste-10-20gm
Tail- 4-16ml
Seed-2-6
Classical Verses Related to Therapeutic Indications
64 verses
Vyadhi / Diseases Context / Formulation Shloka / Verse Reference
ज्वर एरण्डमोलोत्क्वथितं ज्वरात् सपरिकर्तिकात्। पयो विमुच्यते पीत्वा तद्वद बिल्वशलाटुभि:॥ (च. चि. ३. २३५)
ज्वर श्रृतमेरण्डमूलेन बालबिल्वेन वा ज्वरात्। धारोष्णं वा पय: पीत्वा विबद्दनिलवर्चस:॥ सरक्तपिच्छातिसृतै: सतृटशूलप्रवाहिकान्॥ (अ. ह्र्. चि. १. ११२)
ज्वर एरण्डस्य तु पत्राणि लिप्तभूमौ निधापयेत्॥ दाहादिज्वरिणो देहे तानि पत्राणि धारयेत्। तेन नश्यति दाहोऽस्य ज्वरश्र्चैवोपशाम्यति। दाहे शान्ते यदा शैत्यं तच्च युक्त्या निवारयेत्॥ (भ. प्र. चि. १. ७८५-८६)
अतिसार श्रृतमरेण्डमूलेन बालबिल्वेन वा पय:। (च. चि. २९. ४८)
अतिसार अथैवरण्डसिद्देन पयसा केवलेन वा। यवागूर्वितरेच्चास्य वातघ्नैर्दीपनै: कृता:॥ (सु. उ. ४०. १३९)
अतिसार यमकस्योपरि क्षीरं धारोष्णं वा प्रयोजयेत्॥ श्रृतमेरण्डमूलेन बालबिल्वेन वा पुन:॥ (अ. ह्र. चि. ९ ३८)
अर्श वृषार्कैरण्डबिल्वानां पत्रोत्क्वाथैश्र्च सेचयेत्॥ (च. चि. १४. ४४)
अर्श एरण्डतैलं त्रिफलारसेन च विशोधनम्॥ विटपित्त श्र्लेष्मवातानुलोमनाद् गुदजापहम्। (ग. नि. २. ४. १०३)
कास एरण्डपत्रक्षारं वा व्योषतैलगुडान्वितम्॥ लिह्यादेतेन विधिना सुरसैरण्डपत्रजम्॥ (च. चि. १८. १७२; अ. ह्र. चि. ३. १६९)
पार्श्वशूल एरण्डमूलं द्विपल् जलेऽष्टगुणिते पचेत्। तत्क्वाथो यावशूकाढय: पार्श्वह्रतफशूलहा। (शा. सं. २.२. १०१)
विबन्ध एरण्डतैलं त्रिफलाक्वाथेन द्विगुणेन च। युक्तं पीतं पयोभिर्वा न चिरेणा विरिच्यते॥ (शा. सं. ३. ४. २०)
विबन्ध चाग्य्रमैरण्डं तु विरेचने (च. सू १३. १२)
गुल्म पिबेदेण्डजं तैलं वारुणीमण्डमिश्रितम्। तदेव तैलं पयसा वातगुल्मी पिबेन्नर:॥ (च. चि. ५. ९२; वृ. मा. ३० ९)
गुल्म एरण्डतैलमथवा मघमस्तुपयोरसै:॥ (सु. उ. ४२. १२२)
शूल तैलमेरण्डजं वापि मधुकक्वाथसंयुतम् शूलं पित्तोदभवं हन्याद् गुल्मं पैत्तिकमेव च॥ (च. द. २६. ३२)
शूल विश्वमेरण्डजं मूलं क्वाथयित्वा जलं पिबेत्। हिंगुसौवर्चलोपेतं सघ: शूलनिवारणम्॥ (भा. प्र. चि. ३०. ५७)
शूल एरण्डमेथिकागुडनिर्यूहो हरति जठरशूलानि (सि. भे. ४. ५०७)
स्थौल्य क्षारं वातारिपत्रस्य हिंगुयुक्तं पिबेन्नर:। मेदोवृद्दिविनाशाय भक्तं मण्डसमन्वितम्॥ (भा. प्र. चि. ३९. २१)
स्थौल्य यदवोरुबूकमूलं मधुदिग्धं स्थाप्यते निशां सकलाम्। तस्य सलिलस्य पानाज्जठरे वृद्दि: शमं याति॥ (भा. प्र. चि. ३९. २५)
उदर सञ्जातबलकायाग्नि पुन: स्निग्धं विरेचयेत्। पयसा सत्रिवृतकल्केनोरुबूकश्रृतेन वा॥ (च. चि. १३. ६१)
उदर एरण्डतैलमहरहर्मासं द्वौ वा केवलं मूत्रयुक्त क्षीरयुक्तं वा सेवेतादकवर्जी॥ (सु. चि. १४. १०)
उदर पाययैतैलमैरण्डं समूत्रं सपयोऽपि वा॥ (अ. ह्र. चि. १५ २)
उदर कफे वातेन पिते वा ताभ्यां वाऽप्यावृतेऽनिले॥ बलिन: स्वौषधयुतं तैलमेरण्डजं हितम्॥ (अ. ह्र. चि. १५ ४७)
उदर एरण्डतैलं दशमूलमिश्रं गोमूत्रयुक्तस्त्रिफलारसो वा। निहन्ति वातोदरशोथशूलं क्वाथ: समूत्रो दशमूलजश्र्च॥ (वृ. मा. ३८. २)
शोथ विड्वातसडे पयसा रसैर्वा प्राग्भक्तमघादुरुवूकतैलम्॥ (च. चि. १२. २८)
शोथ तत्र वातश्वयथौ त्रैवृतमेरण्डतैलं वा मासमर्धमासं पाययेत्॥ (सु. चि. २३. ११)
शोथ एरण्डतैलं पयसा गवां मूत्रेण वा पिबेत्॥ तेनास्य दोषशेषश्र्च श्वयथुश्र्च निवर्त्तेते॥ (का. सं. पृ. ३४२)
श्र्लीपदे मासमेरण्डजं तैलं प्बेन् मूत्रेण संयुतम्॥ पयसौदनमश्नीयान्नागरक्वथितेन च॥ (सु. चि. १९. ५३-५४; अ. ह्र. उ. ३० ९)
वृदौ सक्षीरं वा पिबेत्तैलं मासमेरण्डसंभवम्॥ (वृ. मा. ४० २)
तैलमेरण्डजं पीत्वा बलासिद्दं पयोन्वितम्॥ आध्मानशूलोपचितामन्त्रवृद्दि जयेन्नर:॥ (वृ. मा. ४०. १२)
वातव्याधी गन्धर्वहस्तमुष्ककनक्तमालाटरुपकपूतीका- रग्वधचित्रकादीनां पत्राण्यार्द्राणि लवणेन सहोदूखलेऽवक्षुघ स्नेहघटे प्रक्षिप्यावलिप्य गोशकृद्दिर्दाहयेत्। एतत पत्रलवणमुशान्ति वातरोगेषु॥ (सु. चि. ४. ३०)
वातव्याधी तैलमेरण्डजं वापि गोमूत्रेण पिबेन्नर:। मासमेकं प्रयोगोऽयं गॄधस्यूरुग्रहापह:॥ (वृ. मा. २२. ६०)
वातव्याधी अश्नाति यो नर: सिद्दमेरण्डफलमिश्रिताम्। यवागूं गृध्रसीखिन्न: पूर्वामाप्नोत्यसौ गतिम्॥ (बं. से. वातव्याधि ५८८)
वातव्याधी विशोध्यैरण्डबीजानि पिष्ट्वा क्षीरे विपाचयेत्। तत पायसं कटीशूले गृध्रस्यां परमौषधम्॥ (वृ. मा. २२. ५०)
वातव्याधी दशमूलकषायेण पिबेद् वा नागराभसा। कटिशूलेषु सर्वेषु तैलमेरण्डसंभवम्॥ (वृ.मा. २२. ६३; भा. प्र. चि. २६. ५५)
वातव्याधी एरण्डतैलं निर्गुण्डीस्वरसं च पृथक समम्॥ पीत्वा कटेप्रदेशस्थं वातं जित्वा सुखी भवेत्॥ (वै. म. १२.८)
वातव्याधी रक्तावसेचनं कुर्यादभीक्ष्णं वातकण्टके। प्बेदेरण्डतैलं वा दहेत् सूचीभिरेव च॥ (वृ. म २. ६१)
वातव्याधी एरण्डतैलं वर्च:स्थे (अ. ह्र चि. २२. ६२)
वातरक्त क्षीरपिष्टमुमालेपमेरण्डस्य फलानि च। कुर्याच्छूलनिवृत्यर्थ शताह्रमनिलेऽधिके॥ (च. चि. २९. १४०)
वातरक्त क्षीरेणैरण्डतैलञ्च प्रयोगेण पिबेन्नर:। बहुदोषो विरेकार्थ जीर्णे क्षीरोदनाशन:॥ (अ. ह्र. चि. २२. ११)
वातरक्त एरण्डातैलयुक्तां हरीतकी भक्षयेन्नते विधिवत्। आमानिलार्त्तियुक्तो गृध्रसिवृदध्यर्दितो नित्यम॥ (वृ. मा. २५. ११)
वातरक्त आमवातगजेन्द्रस्य शरीरवचचारिण:। एक एव् निहन्त्याशु एरण्डनेहकेसरी। (भा. प्र. चि. २६. ५०)
वातरक्त सेचनञ्चामवातस्य रुबूकपयसाऽपि वा॥ (भा. प्र. चि. २६. २८)
वातरक्त शुण्ठीकल्कं विनिक्षिप्य रसैरेण्डमूलजै:। विपचेत् पुटपाकेन तद्रस: क्षौद्रसंयुत:॥ आमवातसमुद्भूतां पीडां जयति दुस्तराम्॥ (शा. सं. २. १. ४०-४१)
व्रण पत्रदानार्थ एरण्डभूर्जपूतीकहरिद्राणां तु वातजे। पत्रमाश्वबलं यच्च काश्मरीपत्रमेव च॥ (सु. चि. १. ११३)
वाताभिष्यन्द नेत्ररोग एरण्डपल्ल्वे मूले त्वचि वाजं पय: श्रॄतम्॥ कण्टकार्याश्र्च मूलेषु सुखोष्णं सेचने हितम्॥ (सु. उ. ९. ११; वृ. मा. ६१. ७)
वाताभिष्यन्द नेत्ररोग तरुणमुरुवूकपत्रं मूलञ्च विभिघ सिद्दमाजे क्षीरे॥ वाताभिष्यन्दरुजं सघो विनिहन्ति सक्तुपिण्डिका चोष्णा॥ (अ. ह्र्. उ. १६. १०)
वाताभिष्यन्द नेत्ररोग एरण्डदलमूलत्वक्श्रृतमाजं पयो हितम्॥ सुखोष्णां नेत्रयो: सिक्तं वाताभिष्यन्दनाशन्म॥ (भा. प्र. चि. ६३. १४१)
वाताभिष्यन्द नेत्ररोग वाताभिष्यन्दशान्त्यर्थ स्निग्धोष्णा पिण्डिका भवेत्॥ एरण्डपत्रमूलत्वक् निर्मिता वातनाशिनी॥ (शा. सं. ३. १३. २५)
तिमिर पयोविमिश्रं पवनोद्भवे हितं वदन्ति पंचांगुलतैलमेव तु॥ (सु. उ. १७ २९)
नक्तान्ध्य घृत सिद्दानि जीवन्त्या: पल्लवानि चभक्षयेत्॥ तथातिमुक्तकैरण्डशेफाल्यभिरुजानि च। भृष्टं घृतं कुम्भयोने: पत्रै: पाने च पूजितम्॥ (अ. ह्र. उ. १३. ८८-८९)
वातरक्तजनेत्ररोग एरण्डमूलं सफलप्ररोहं दिक्षरि क्षीरयुतं गवां च। स्याद वातरक्तापहमुग्रमेतदाश्र्च्योतनं सदभिषजो वदन्ति॥ (ग. नि. ३. ३ १२६)
कर्णशूल एरण्डपत्रपुटपाक विपाचिताम्बु तुल्यार्द्रकस्य सलिलं मधुकेन मिश्रम्। पक्त्वा च तैललवणेन युतं सुखोष्णं कर्णे रुजं हरति ततक्षणमेव दत्तम्॥ (बं. से. कर्णरोग. ३८)
कर्णशूल एरण्डादितैलम् (बं. से. कर्णरोग. ५८-५८)
मषक वातारिपत्रवृन्तप्रान्तेनादाय चूर्णकं बहुश:। निर्घृष्टस्तेन मष: प्रस्रुतरुधिर: क्षयं याति॥ (ग. नि. ४. १०. ८७)
योनिशूल योनिशूलहरं नारी योन्यां प्रक्षिप्य धारयेत्॥ पिचुमेरण्डबीजं तु परिगृहय विधानत:॥ (ग. नि. ६. ६ ८)
एरण्डतैलेन परिप्लता स्यात कार्पासपिण्डी यदि योनिमध्ये। शूलं तदानीं शमयेत्तदीयं संयावको मुण्डीतिकाकृतो वा॥ (ग. नि. ६.६. १६)
गर्भजनन एरण्डस्य तु बीजानि मातुलुंगस्य चैव हि। सर्पिषा परिपिष्टानि पिबेद गर्भप्रदानि च॥ (ग. नि. ६. ५. ४)
अशमर्यां मूत्राघाते मूत्रकृच्छ्रे च एर्वारुबीजं त्रपुषात कुसुम्भात् सकुड्कम: स्याद वृषकश्र्च पेय:। द्राक्षारसेनाश्मरिशर्करासु सर्वेषु कृच्छ्रेषु प्रशस्त एष:। एर्वारुबीजं मधुकं सदारु पैत्ते पिबेतण्डुलधावनेन॥ (च. चि. २६, ५२-५३)
अशमर्यां मूत्राघाते मूत्रकृच्छ्रे च कल्कमेर्वारुबीजानामक्षमात्रं ससैन्धवम्। धान्याम्लयुक्तं पीत्वैव मूत्रकृच्छ्रात प्रमुच्यते॥ (सु. उ. ५८, २९; वृ. मा ३३, ५)
अशमर्यां मूत्राघाते मूत्रकृच्छ्रे च एर्वारुबीजयष्टयाह्र्दार्वीर्वा तण्डुलाम्बुना। तोयेन कल्कं द्राक्षाया: पिबेत् पर्युषितेन वा। (अ. ह्र. चि. ११ ८)
अशमर्यां मूत्राघाते मूत्रकृच्छ्रे च एर्वारुबीजकल्कश्र्च श्र्लक्ष्णपिष्टोऽक्षसंमित:। धान्याम्ललवणै: पेयो मूत्रकृच्छ्रविनाशन:॥ (भा. प्र. चि. ३५. ३७)
मूत्रज उदावर्त्त एर्वारुबीजं तोयेन पिबेद वाऽलवणीकृतम्। (सु. उ. ५५. २५)
गर्भिणीशूले कर्कटीमूलसंसिद्दं क्षीरं शूलहरं परम्॥ (वै. म. १३. २३)
Classical Verse From Nighantu
8 verses
Source Varga Verse
कैयदेवनिघण्टु ओषधिवर्ग एरण्डको यक्षहस्ता रुबुरुत्तानपत्रकः ||११३|| पञ्चाङ्गुलो व्याघ्रपुच्छो वर्धमानस्तु चित्रकः | गन्धर्वस्तरुणः शुक्लोरुबुको दीर्घदण्डकः ||११४|| एरण्डो मधुरो वृष्यो गुरूष्णो मार्गशोधनः | कफपित्तानिलश्वासकासवर्ध्माश्मनाशनः ||११५|| गुल्मप्लीहोदरानाहकटीवस्तिशिरोरुजि | मेहज्वरामवातास्रशूलशोफेषु शस्यते ||११६|| एरण्डपत्रं वातघ्नं कफक्रिमिविनाशनम् | रक्तपित्तप्रकोपि स्यात् मूत्रदोषं जयेदपि ||११७|| गुल्मं च वस्तिशूलं च वृद्धिं सप्तविधां तथा | कफवातकृमींश्चापि हन्यादेरण्डपल्लवम् ||११८|| एरण्डपुष्पं वातघ्नं कफपित्तविनाशनम् | मूत्रदोषहरं ज्ञेयं रक्तपित्तप्रकोपणम् ||११९|| एरण्डफलमत्युष्णं गुल्मशूलानिलापहम् | यकृत्प्लीहोदरार्शोघ्नं कटुकं दीपनं परम् ||१२०|| तद्वन्मज्जा च विड्भेदी वातश्लेष्मोदरापहः |१२१|
धन्वन्तरिनिघण्टु गुडूच्यादिवर्ग एरण्डः तरुणः शुक्लश्चित्रो गन्धर्वहस्तकः | पञ्चाङ्गुलो वर्धमान आमण्डो दीर्घदण्डकः ||३२७|| रक्तोऽपरो हस्तपर्णो व्याघ्रो व्याघ्रदलो रुबुः | रुबुको हस्तिकर्णी च चञ्चुकोत्तानपत्रकः ||३२८|| एरण्डस्तु रसे तिक्तः स्वादूष्णोऽनिलनाशनः | उदावर्तप्लीहगुल्मबस्तिशूलान्त्रवृद्धिनुत् ||३२९|| गुरुर्वातप्रशमनो विकाराञ्शौणिताञ्जयेत् | फलं स्वादु च सक्षारं लघूष्णं भेदि वातजित् ||३३०|| एरण्डयुगलं वृष्यं स्वदु पित्तसमीरजित् |३३१|
भावप्रकाशनिघण्टु गुडूच्यादिवर्ग शुक्ल एरण्ड आमण्डश्चित्रो गन्धर्वहस्तकः | पञ्चाङ्गुलो वर्धमानो दीर्घदण्डोऽप्यदण्डकः | वातारिस्तरुणश्चापि रुबूकश्च निगद्यते ||५२|| रक्तैरण्ड- रक्तोऽपरो रुबूकः स्यादुरुबूको रुबुस्तथा | व्याघ्रपुच्छश्च वातारिश्चञ्चुरुत्तानपत्रकः ||५३|| एरण्डयुग्मं मधुरमुष्णं गुरु विनाशयेत् | शूलशोथकटीबस्तिशिरःपीडोदरज्वरान् ||५४|| ब्रध्नश्वासकफानाहकासकुष्ठाममारुतान् | एरण्डपत्रं वातघ्नं कफक्रिमिविनाशनम् ||५५|| मूत्रकृच्छ्रहरं चापि पित्तरक्तप्रकोपणम् | वातार्यग्रदलं गुल्मं बस्तिशूलहरं परम् ||५६|| कफवातकृमीन्हन्ति वृद्धिं सप्तविधामपि | एरण्डफलमत्युष्णं गुल्मशूलानिलापहम् ||५७|| यकृत्प्लीहोदरार्शोघ्नं कटुकं दीपनं परम् | तद्वन्मज्जा च विड्भेदीवातश्लेष्मोदरापहः ||५८||
मदनपालनिघण्टु अभयादिवर्ग एरण्डो दीर्घदण्डः स्यात्तरुणो वर्धमानकः | चित्रः पञ्चाङ्गुलो व्याघ्रपुच्छो गन्धर्वहस्तकः ||९३|| रक्तैरण्डो हस्तिकर्णो व्याघ्रो व्याघ्रतरो लघुः | उत्तानपत्र उरुबुर्वातवैरी च चङ्कुला ||९४|| एरण्डयुग्मं मधुरमुष्णं गुरु विनाशयेत् | शूलशोफकटीबस्तिशिरः पीडोदरज्वरान् ||९५|| ब्रध्नश्वासकफानाहकासकुष्टाममारुतान् | तत्फलं भेदनं स्वादु क्षारमुष्णं समीरजित् ||९६||
मदनपालनिघण्टु पानीयादिवर्ग एरण्डतैलं मधुरमुष्णं दीपनशोधनम् | वृष्यं त्वच्यं वयः स्थापि मेधाकान्तिबलप्रदम् | कषायानुरसं सूक्ष्मं योनिशुक्रविशोधनम् ||१४१|| हन्ति वातोदरानाहगुल्माष्ठीलाकटिग्रहान् | वातशोणितशूलादिव्रणशोथामविद्रधीन् ||१४२||
राजनिघण्टु क्षीरादिवर्ग एरण्डतैलं कृमिदोषनाशनं वातामयघ्नं सकलाङ्गशूलहृत् | कुष्ठापहं स्वादु रसायनोत्तमं पित्तप्रकोपं कुरुतेऽतिदीपनम् ||११४||
सोढलनिघण्टु गुडूच्यादिवर्ग एरण्डः शोषशूलघ्नो वृष्यो वातहरः परम् ||२५८||
सोढलनिघण्टु तैलवर्ग तैलमेरण्डजं तिक्तं स्वादूष्णं कटुकं सरम् | हृद्बस्तिपार्श्वजानूरुत्रिकपृष्ठाङ्घ्रिशोषिणाम् ||७७१|| आनाहाष्ठीलवातासृक्प्लीहोदावर्तशूलिनाम् | हितमामानिले चाग्र्यं विषमज्वरबन्धजित् ||७७२|| ग्रन्थिवृद्ध्युदरश्लेष्मगुल्मवातहरं गुरु | रक्तैरण्डभवं तद्वद्विस्रं तीक्ष्णोष्णपिच्छिलम् ||७७३||