Vernacular Names
Paarul
Paadal
Paatar, Paadree, Paraal, Paadhal
Kalludi, Kaala-adri
Paadal
Patudi
Paadal
Paadiri, Pumpaadiri, Paadari
Kokkosa, Kaligottu
Relational Concept Map
Click a category such as Gana to open its related data. Click it again to collapse the data.
🌱 Plant Information
Etymology
| Sanskrit Synonym | Sanskrit (Diacritical) | Reference | Etymology (Sanskrit) | English Meaning |
|---|---|---|---|---|
| पाटला | Pāṭalā | पाति टलनात् वैक्लव्यात्, ‘टल वैकल्व्ये’ ; अथवा-पाटयति दौर्गन्ध्यं लाति च सौगन्ध्यम’ इति । | ||
| अमोघा | Amoghā | न मोघा निष्फला, बहुफलत्वात्, कार्मुकत्वाच्च । | ||
| अम्बुवासिनी | Ambuvāsinī | अम्बु जलं वासयति सौगन्ध्यात्, पाटलापुष्पस्य जलाधिवासने प्रयुक्तत्वात्, यथोक्तं वृद्धवाग्भटेन जलशोधनप्रसङ्गे-‘पाटलाकरवीरादिकुसुमैर्गन्धनाशनम्’ इतिः सुश्रुतेऽपि-‘नागचम्पकोत्पलपाटलापुष्पप्रभृतिभिश्चाधिवासनम्’ इति । | ||
| अलिवल्लभा | Alivallabhā | भ्रमराणां प्रिया, मधुमयत्वात् । | ||
| काचस्थाली | Kācasthālī | काचा कृष्णा स्थाली वृन्तमस्याः । | ||
| कुबेराक्षी | Kuberākṣī | कुबेरस्याक्षिसदृशं बीजमस्याः । | ||
| कुम्भीपुष्पी | Kumbhīpuṣpī | कुम्भवत् कुम्भ्या इव वा पुष्पमस्याः । धन्वन्तरिः ‘कुम्भिका’ इति पठति । | ||
| कृष्णवृन्तकुसुमा | Kṛṣṇavṛntakusumā | कृष्णवृन्तानि कुसुमान्यस्याः; ‘कृष्णवृन्ता’ इति भावप्रकाशः । | ||
| खरच्छदः | Kharacchadaḥ | खराः परुषाश्छदाः पर्णान्यस्य । | ||
| ताम्रपुष्पी | Tāmrapuṣpī | ताम्रवर्णं पुष्पमस्याः । | ||
| फलेरुहा | Phaleruhā | बीजाद् रोहतीति । | ||
| मधुदूती | Madhudūtī | मधोः वसन्तस्य दूती सूचिका, वसन्ते पुष्पितत्वात् । अन्यत्र ‘कामदूतिका’ इति; तथापि स एवार्थः, वसन्तः कामस्य सखेति प्रसिद्धः । | ||
| स्थिरगन्धा | Sthiragandhā | स्थिरो गन्धोऽस्याः । |
Classifications
| Name | उपयोगी हिस्सा(हिन्दी) | Part Used(Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Alkali | क्षार | Alkali | ||
| Flower/ inflorescence | पुष्प | Puṣpa | ||
| Leaf | पत्र | Patra | ||
| Seed | बीज | Bīja | ||
| Stem bark /root bark | त्वक् | Tvak |
| Name | गण(हिन्दी) | Gana(Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| आरग्वधादिगण | Āragvadhādigaṇa | Aragvadhadigana | ||
| अधोभागहर | Ādhobhagahara | Adhobhagahara | ||
| बृहत्पञ्चमूल | Bṛhatpañcamūla | Brihatpanchamula |
| Name | महाकषाय (हिन्दी) | Mahakashaya(Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Shothahara Mahakashaya | शोथहर महाकषाय | Śothahara mahākaṣāya |
| Name | वर्ग(हिन्दी) | Varga(Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Abhayadivarga | अभयादिवर्ग | Abhayādivarga | ||
| Guduchyadivarga | गुडूच्यादिवर्ग | Guḍūcyādivarga | ||
| Guduchyadivarga | गुडूच्यादिवर्ग | Guduchyadivarga | ||
| Oshadhivarga | ओषधिवर्ग | Oṣadhivarga |
Properties
| Name | रस (हिन्दी) | Rasa (Diacritical) | Title (Ref. Book) | Author (Ref. Book) | Publisher (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tikta | तिक्त | Tikta | ||||
| Katu/Ushana | कटु/उषण | Kaṭu/Uṣaṇa | ||||
| Kashaya/Tuvara | कषाय/तुवर | Kaṣāya/Tuvara | ||||
| Madhura/Svadu | मधुर/स्वादु | Madhura/Svādu |
| Name | गुण(हिन्दी) | Guna(Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Guru | गुरु | Guru | ||
| Vishada | विशद | Viśada | ||
| Laghu/ Aguru | लघु | Laghu | ||
| Ruksha | रुक्ष | Rukṣa |
| Name | विर्य (हिन्दी) | Virya (Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Ushna Virya | उष्ण वीर्य | Uṣṇa vīrya |
| Name | विपाक (हिन्दी) | Vipaka(Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Katu vipaka | Kaṭu vipāka | कटु विपाक |
| Name | कर्म (हिन्दी) | Karma (Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Yakrituttejaka | यकृतुत्तेजक | yakṛtuttejaka | ||
| Grahi | ग्राहि | grāhi | ||
| Hikkanigrahana | हिक्कानिग्रहण | hikkānigrahaṇa | ||
| Jvarahara | ज्वरहर | jvarahara | ||
| Ruchya/ Arochakahara/ Rochaka/ Ruchikara/ Ruchikrita/ Ruchiprada | रुच्य/ अरोचकहर/ रोचक/रुचिकर/ रुचिकृत/ रूचिप्रद | rucya/ arocakahara/ rocaka/ rucikara/ rucikṛta/ rū | ||
| Vajikara | वाजीकर | vājīkara | ||
| Vedanasthapana | वेदनास्थापन | vedanāsthāpana | ||
| Vranaropana | व्रणरोपण | vraṇaropaṇa | ||
| Tridoshahara/ Tridoshaghna | त्रिदोषहर/ त्रिदोषघ्न | tridoṣahara/ tridoṣaghna | ||
| Dipana | दीपन | dīpana | ||
| Raktashodhaka/ Raktadoshanashaka/ Raktadoshahara | रक्तशोधक/ रक्तदोषनाशक/ रक्तदोषहर | raktaśodhaka/ raktadoṣanāśaka/ raktadoṣahara | ||
| Vishaghna/ Vishanashana | विषघ्न/ विषनाशन | viṣaghna/ viṣanāśana | ||
| Trishnahara | तृष्णाहर | tṛṣṇāhara | ||
| Hridya/ Hridayam (Saumanasyakara) | हृद्य/ हृदयं (सौमनस्यकर) | hṛdya/ hṛdayaṃ (saumanasyakara) | ||
| Rasayana | रसायन | rasāyana | ||
| Adhobhagahara | अधोभागहर | adhobhāgahara |
| Name | दोषकर्म (हिन्दी) | Doshakarma (Diacritical) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Tridoshahara/ Tridoshashamana | त्रिदोषहर/ त्रिदोषशमन | Tridoṣahara/ Tridoṣaśamana |
Usage
| Name | Dosage(Form) | Dosage(Reference) | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|---|---|
| Mushikadya Taila | Taila | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part II, 8:13 | ||
| Maha Panchagavya Ghrita | Ghrita | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 6:36 | ||
| Madhyama Narayana Taila | Taila | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part II, 8:10 | ||
| Lashunadi Ghrita | Ghrita | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 6:38 | ||
| Indukanta Ghrita | Ghrita | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 6:5 | ||
| Dhanvantara Taila (Synonym: Bala Taila) | Taila | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 8:22 | ||
| Dashamularishta | Arishta | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 1:18 | ||
| Dantyadyarishta | Arishta | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 1:17 | ||
| Chyavanaprasha | Avaleha/Leha/Paka | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 3:11 | ||
| Brahma Rasayana | Avaleha/Leha/Paka | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 3:20 | ||
| Amritarishta | Arishta | Ayurvedic Formulary of India (AFI), Part I, 1:2 |
| Name | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|
| Kāsa | ||
| Arśa | ||
| aruciḥ | ||
| atisāraḥ | ||
| daurbalyam | ||
| jvaraḥ | ||
| Śotha |
Dose
| Name | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|
| kshar-1-1.5gm | ||
| Rootbark Kvatha / Decoction-50-100ml |
Pharmacopoeial Status
| Name | Title (Ref. Book) | Reference Remarks |
|---|---|---|
| The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part-I, Vol.-III, Pg. No.-147 (Root) | ||
| The Ayurvedic Pharmacopoeia of India, Part-I, Vol.-IV, Pg. No.-87 (Stem bark) |
Classical Verse From Nighantu
| Source | Varga | Verse |
|---|---|---|
| कैयदेवनिघण्टु | ओषधिवर्ग | पाटला पाटलिः कामदूतिका कालवृन्तिका ||३४|| वसन्तदूती कुम्भीका स्थाल्यामोघाम्बुवासिनी | कुम्भीपुष्पी कृष्णवृन्तकुसुमा ताम्रपुष्पिका ||३५|| अन्या श्वेता श्वेतकुम्भी काषस्थाली फलेरुहा | श्वेतकाष्ठा कुबेराक्षी पाटला काष्ठपाटली ||३६|| पाटला तुवराऽनुष्णा तिक्ता दोषत्रयापहा | अरुचिश्वासशोफास्रच्छर्दिहिध्मातृषापहा ||३७|| पुष्पं कषायमधुरं हिमंहृद्यं कफास्रनुत् | पित्तातीसारदाहघ्नं फलं तिक्तं हिमं गुरु ||३८|| कषायमधुरं कृच्छ्ररक्तपित्तानिलापहम् |३९| |
| धन्वन्तरिनिघण्टु | गुडूच्यादिवर्ग | पाटलोक्ता तु कुम्भीका ताम्रपुष्पाऽम्बुवासिनी | स्थाली वसन्तदूती स्यादमोघा कालवृन्तिका ||१३५|| पाटलाऽपि रसे तिक्त गुरूष्णा पवनास्रजित् | पित्तहिक्कावमीशोफकफारोचकनाशिनी ||१३६|| |
| भावप्रकाशनिघण्टु | गुडूच्यादिवर्ग | पाटलिः पाटलाऽमोघा मधुदूतो फलेरुहा | कृष्णवृन्ता कुबेराक्षी कालस्थाल्यलिवल्लभा ||१६|| ताम्रपुष्पी च कथिताऽपरा स्यात्पाटला सिता | मुष्कको मोक्षको घण्टापाटलिः काष्ठपाटला ||१७|| पाटला तुवरा तिक्तानुष्णा दोषत्रयापहा | अरुचिश्वासशोथास्रच्छर्दिहिक्कातृषाहरी ||१८|| पुष्पं कषायं मधुरं हिमं हृद्यं कफास्रनुत् | पित्तातिसारहृत्कण्ठ्यं फलं हिक्कास्रपित्तहृत् ||१९|| |
| मदनपालनिघण्टु | अभयादिवर्ग | पाटला कामदूतिः स्यात्कुम्भिका कालवृन्तिका | स्वल्पमेधा मधोर्दूती ताम्रपुष्पाम्बुवासिनी ||४७|| अन्या फलेरुहा श्वेता कुम्भिका कृष्णपाटला | पाटलाऽरुचिशोथार्शः श्वासतृट्छर्दिनाशिनी ||४८|| अत्युष्णं तुवरं स्वादु तत्पुष्पं कफरक्तनुत् | पित्तातिसारदाहघ्नं फलं हिक्कास्रपित्तनुत् ||४९|| |
| सोढलनिघण्टु | गुडूच्यादिवर्ग | पाटलायां च कुम्भीका ताम्रपुष्पम्बुवासिनी ||१७०|| स्थाली वसन्तदूती स्वादमोघा कालवृन्तिका | कोकिलालिप्रिया कामदूतिका जन्तुवल्लभा ||१७१|| |
| कैयदेवनिघण्टु | ओषधिवर्ग | राजीफलः पाण्डुफलः पाण्डुकः कर्कटच्छदः | जाली तु कूलको ज्योत्स्ना राजीमानमृताफलः ||५६२|| तिक्तोत्तमा बीजगर्भाऽपरा राजपटोलिका | अस्या मूलं तु मधुरं पटु पत्रं प्रकीर्तितम् ||५६३|| पटोलः कटुकस्तिक्तः सरोष्णः कफपित्तनुत् | कण्डूदाहतृषाकोठकुष्ठरक्तज्वरान् जयेत् ||५६४|| फलं तस्य कटु स्वादु पाके तिक्तं रसे लघु | मलानुलोमनं वृष्यं हृद्यं दीपनपाचनम् ||५६५|| स्निग्धोष्णं रोचनं हन्ति दोषश्वासज्वरकृमीन् | पटोलपत्रं पित्तघ्नं वल्ली चास्य कफापहा | फलं त्रिदोषशमनं मूलं तस्य विरेचनम् ||५६६|| मूलं सरं वातहरं पलाशनालं ज्वरघ्नं तु फलं पटोल्याः | तिक्तं त्रिदोषज्वरमेहकुष्ठकासकृमिघ्नं रुचिकृत्पटोलम् ||५६७|| |
| धन्वन्तरिनिघण्टु | गुडूच्यादिवर्ग | पटोलः कुलकः प्रोक्तः पाण्डुकः कर्कशच्छदः ||५२|| राजीफलः पाण्डुफलो राजनामाऽमृताफलः | वीर्यगर्भप्रतानश्च कुष्ठहा कासमुक्तिदः ||५३|| पटोलं कटुकं तिक्तमुष्णं पित्तविरोधि च | कफासृक्कण्डुकुष्ठानि ज्वरदाहौ च नाशयेत् ||५४|| |
| भावप्रकाशनिघण्टु | शाकवर्ग | पटोलः कूलकस्तिक्तः पाण्डुकः कर्कशच्छदः | राजीफलः पाण्डुफलो राजेयश्चामृतफलः | बीजगर्भः प्रतीकश्च कुष्ठहा कासभञ्जनः ||५६|| पटोलं पाचनं हृद्यं वृष्यं लघ्वग्निदीपनम् | स्निग्धोष्णं हन्ति कासास्रज्वरदोषत्रयक्रिमीन् ||५७|| पटोलस्य भवेन्मूलं विरेचनकरं सुखात् | नालं श्लेष्महरं पत्रं पित्तहारी फलं पुनः | दोषत्रयहरं प्रोक्तं तद्वत्तिक्ता पटोलिका ||५८|| |
| मदनपालनिघण्टु | शाकवर्ग | पटोलः पाण्डुको जातीकलकः कर्कशच्छदः | राजीफलः पाण्डुफलो राजीमानमृताफलम् ||४४|| तिक्तोत्तमा बीजगर्भाऽपरा राजपटोलिका | ज्योत्स्नी पटोलिका जाली नादेयी भूमिजम्बुका ||४५|| पटोलं पाचनं हृद्यं वृष्यं लघ्वग्निदीपनम् | स्निग्धोष्णं हन्ति वातास्रज्वरदोषत्रयक्रिमीन् ||४६|| पत्रं पित्तहरं शीतं तस्य वल्ली कफापहा | मूलं विरेचनं प्रोक्तं फलं दोषत्रयापहम् ||४७|| |
| राजनिघण्टु | गुडूच्यादिवर्ग | स्यात्पटोलः कटुफलः कुलकः कर्कशच्छदः | राजनामाऽमृतफलः पाण्डुः पाण्डुफलो मतः ||२२|| बीजगर्भो नागफलः कुष्ठारिः कासमर्दनः | पञ्चराजिफलो ज्योत्स्नी कुष्ठघ्नः षोडशाह्वयः ||२३|| पटोलः कटुतिक्तोष्णो रक्तपित्तबलासजित् | कफकण्डूतिकुष्ठासृग्ज्वरदाहार्तिनाशनः ||२४|| |
| सोढलनिघण्टु | गुडूच्यादिवर्ग | पटोलं स्वादु रोचिष्णु दीपनं कटुपाकि च | कफपित्तहरं सोष्णं व्रण्यं वृष्यमवातलम् ||१३४|| तद्वत्स्वादुपटोली स्याद्विशेषात्पित्तनाशनी | |